Đôi điều trăn trở trước thềm năm mới

Khuyến học & Dân trí xin giới thiệu đôi điều suy tư, trăn trở của họ về quê hương, đất nước trước thềm một năm mới.

Thế là một thập kỷ của thế kỉ 21 đã trôi qua đầy biến động với những thăng trầm giông bão của nền kinh tế Việt Nam. Từ chuẩn bị hội nhập, hội nhập và hậu hội nhập sâu rộng với nền kinh tế toàn cầu, chúng ta đã ban hành nhiều chính sách để tìm hướng cho kinh tế phát triển cả hiện tại và tương lai. Những tham luận tại các cuộc hội thảo đã phác họa nền kinh tế như một bức tranh trừu tượng của nhiều tác giả, khiến người xem không hiểu được chuyện gì đang xảy ra trong thực tế. Chợt chạnh lòng nhìn lại ta và nghĩ đến người.

Bài học từ Đài Loan

Sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế mười năm qua của Việt Nam trên trường quốc tế là đáng tự hào. Trên chính trường cũng như thương trường, nhiều quốc gia biết đến một Việt Nam thuộc khu vực Đông Nam Á đang trỗi dậy trong phát triển kinh tế và mở rộng bang giao với gần một trăm quốc gia và vùng lãnh thổ. Sau mười năm thay đổi, kinh tế nước ta liên tục tăng trưởng, đẩy lùi chuẩn đói nghèo theo qui định của thế giới với các nước đang phát triển, bùng phát làn sóng đầu tư FDI. Các doanh nghiệp tư nhân tăng lên với mức độ chóng mặt... Nhưng công bằng mà nói, những thành tựu kinh tế đã nêu trên chỉ là bề nổi mà chiều sâu của nó chưa được hoạch định, làm rõ. Nghĩa là chúng ta vẫn chưa định vị và định hướng minh bạch, bền vững cho tương lai dài, tính bằng hàng trăm năm sau.

Tìm hiểu, học hỏi, tham khảo cách thức phát triển kinh tế  của các quốc gia và vùng lãnh thổ để loại trừ những rủi ro là điều cần thiết, nhất là với những nền kinh tế lân cận như Đài Loan chẳng hạn. Cách đây 30 năm, Đài Loan là một nền kinh tế nông nghiệp, mặt hàng xuất khẩu chủ yếu là sản phẩm nông lâm và hàng thủ công mỹ nghệ rẻ tiền. Nhưng vào những năm đầu của thập niên 60, Đài Loan đã quyết tâm định hướng cho nền kinh tế của mình bằng con đường kích thích sáng tạo trong khoa học kỹ thuật và đây làâ tiền đề quan trọng, định hướng cho sự phát triển công nghệ cao và lấy công nghệ bán dẫn làm chủ đạo. Muốn làm được việc lớn này, họ đã có những chính sách đột phá về giáo dục đào tạo giúp mỗi người dân hiểu và tiếp cận được những gì họ phải học và phải làm. Hiệu quả là người dân làm chủ được những gì họ muốn làm và cần làm. Giờ đây, Đài Loan trở nên giầu có, thịnh vượng và nắm uy quyền trong lĩnh vực công nghệ bán dẫn. Chỉ cần họ ngưng sản xuất và cung cấp các thiết bị bán dẫn (chip điện tử) một ngày thôi, cả thế giới công nghệ IT sẽ ra sao? Một câu hỏi thật khó tưởng tượng được câu trả lời bởi sản phẩm bán dẫn của Đài Loan đã và đang thống trị thế giới.

Canadavới định hướng phát triển giáo dục

Xa hơn về địa lý với chúng ta là Canada, một đất nước diện tích đất đai nhất nhì trên bản đồ thế giới, dân số 32 triệu người, nằm cạnh một siêu cường là Hoa Kỳ. Nhưng Canada vẫn là một quốc gia hoàn toàn độc lập với Hoa Kỳ và có một nền kinh tế hùng mạnh, đứng hàng thứ 6 trong nhóm G7, thu nhập bình quân 24.000USD/năm, an sinh xã hội 7 năm liên tiếp đứng đầu thế giới. Một quốc gia thực sự đa văn hóa, mỗi nền văn hóa định cư tại Canada đều được Chính phủ bảo trợ và tạo điều kiện tốt nhất để phát triển. Đơn cử người Việt Nam tại Canada, nếu có nhu cầu gì liên quan đến pháp lý, chỉ cần làm đơn từ bằng tiếng Việt gửi tới các cơ quan bảo vệ pháp luật, tự khắc có người lo việc này mà không phải mất tiền... Chính phủ Canada định hướng cho sự phát triển của đất nước này là giáo dục và đào tạo.

Tài năng mới là then chốt để đột phá

Nhìn lại thực tế Việt Nam sau 10 năm phát triển, có thể chúng ta chưa hoạch định được một chiến lược bền vững. Phải chăng chúng ta đang bối rối trước quá nhiều thứ phải làm để phát triển? Các bộ, ngành đều muốn chính mình là kinh tế mũi nhọn, là quả đấm thép của nền kinh tế quốc dân, là quan trọng nhất nên đã dẫn đến những mũi nhọn này quá nhiều, khắp nơi. Một nền kinh tế nhiều mũi nhọn được ví như hình hài của quả mít. Cơ chế bao cấp vẫn còn quá lớn trong ý thức của một số người và đang chi phối sự phát triển của đất nước, kéo chậm sự hội nhập và các chính sách mở của Đảng, Nhà nước. Chúng ta không thể không thừa nhận rằng trong kinh tế thị trường, cái Tâm không đủ để đưa đất nước phát triển. Nó chỉ là yếu tố cần thiết để định hướng việc làm theo đúng lương tâm và không đi ngược lại lợi ích của đất nước. Cái Tài mới là then chốt trong công cuộc cải cách hành chính, cải cách tư duy và đột phá  trong định hướng chủ đạo của nền kinh tế Việt Nam.

Vẫn còn lắm ưu tư

Nhìn lại mười năm qua, chúng ta có biểu hiện thua trận trong một số lĩnh vực ví dụ như công nghiệp sản xuất ôtô. Ngành này được bảo hộ với những chính sách ưu đãi và hậu quả là những sản phẩm chất lượng kém, giá thành cao, nhà máy hãng xưởng nhìn bên ngoài thì hoành tránh nhưng bên trong chỉ có thiết bị sơ sài và chủ yếu là dây chuyền lắp ráp rẻ tiền do các chủ đầu tư nước ngoài thao túng. Công nghiệp tầu thủy, công nghiệp than khoáng sản... hiện tại và cả tương lai theo nhận định là chưa mấy sáng sủa.

Trên khắp đất nước, từ Móng Cái đến Cà Mau đâu đâu cũng thấy các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, chiếm một vùng ruộng đất màu mỡ rộng lớn. Nó đẩy lùi, thu hẹp diện tích trồng lúa của hơn 80% dân số Việt Nam để thay vào đó là vùng đất cho thuê dài hạn và đưa người dân trở thành người làm thuê với đồng lương chưa ngang tầm công sức bỏ ra trên chính mảnh đất của mình.

Trách nhiệm thiêng liêng với đất nước

Mở đầu một thập kỷ mới, những bài học được kết đúc và trải nghiệm bằng thực tế của 10 năm qua, những người đang sống trong những tháng năm đầy biến động này phải có trách nhiệm với cháu con, trách nhiệm với đất nước, trách nhiệm với lịch sử. Thăng Long hào khí rồng bay, sinh khí của tiền nhân và bản lĩnh nghị lực đã được tô thắm bằng mồ hôi, nước mắt và xương máu của cha ông để giữ gìn và dựng xây đất nước này. Nhân dân ta, đất nước ta quyết không sợ hãi bất cứ trở lực nào. Nhất định chúng ta sẽ tìm ra một định hướng chiến lược phù hợp để xây dựng và phát triển cho nhiều thế hệ mai sau.

Nguyễn Hoài Bắc (Canada)